આદિ શંકરાચાર્યનું જીવન જન્મ મ-રણના ચક્ર અને પુનર્જન્મ વિષે ઘણું બધું જણાવે છે, અહીં સમજો વિસ્તારથી.

0
588

લગભગ 1,200 વર્ષ પહેલાં, જ્યારે આદિ શંકરાચાર્યએ તેમની યુવાનીમાં તેમની માતા પાસે સંન્યાસી બનવાની પરવાનગી માંગી, ત્યારે તેમણે અનિચ્છાએ પરવાનગી આપી. પરંતુ તેમની એક શરત હતી કે શંકરાચાર્ય તેમના અંતિમ સંસ્કાર કરશે. એક હિંદુ સંન્યાસી તકનીકી રીતે જીવતા નથી હોતા. સાધુ બનવા માટે જીવતા વ્યક્તિના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવે છે.

પછી તે પોતાના પહેલાના જીવનના તમામ સંબંધો તોડીને નવું નામ લઈને સંન્યાસી તરીકે જન્મ લે છે. ત્યારે તે પોતાના ગુરુને જ પોતાના નવા માતાપિતા માની લે છે. તેથી તકનીકી રીતે આદિ શંકરાચાર્યની માતાએ તેમને મ-રૂ-ત અવસ્થામાંથી પાછા ફરવાનું કહ્યું હતું અને તેમણે તેમની માતાની ઇચ્છા પૂરી કરી હતી, કારણ કે આ અગ્નિસંસ્કારથી જ તેઓ ખાતરી કરી શકતા હતા કે તેમની માતા પિતૃલોકમાં પહોંચશે અને પુનર્જન્મની રાહ જોશે.

સંભવત: તેમના પછીના શંકરાચાર્યોની જેમ (થોડા વર્ષો અગાઉ કાંચી શંકરાચાર્ય સહિત) આદિ શંકરાચાર્યને પણ બીલી, તુલસી અથવા વડના પવિત્ર છોડ સાથે સમાધિ આપવામાં આવી હશે. એવી માન્યતા છે કે સંન્યાસીમાં જ્ઞાનની અગ્નિ હોય છે અને તેમના માટે અગ્નિસંસ્કાર કરવા જરૂરી નથી. તેમના શરીરને તત્વો સાથે મિશ્રિત કરવાની જરૂર છે, કારણ કે તે ક્યારેય જન્મ અને મ-રૂ-ત્યુ-ના ચક્રમાં પાછા ફરશે નહીં.

શંકરાચાર્યની આ વાર્તા પરથી આપણે મ-રૂ-ત્યુ વિશે હિંદુઓની વિચારસરણીને સમજી શકીએ છીએ. કોઈ વ્યક્તિનું સામાજિક શરીર મ-રૂ-ત્યુ-પા-મે છે, ભલે તેનું ભૌતિક શરીર જીવંત રહે. જ્યારે ભૌતિક શરીર મ-રૂ-ત્યુ-પા-મે છે, ત્યારે આધ્યાત્મિક શરીર જીવંત રહે છે, જે મ-રૂ-તકોની ભૂમિ પર જાય છે અને નવા ભૌતિક શરીરમાં પુનર્જન્મની રાહ જુએ છે. અને જો તે વ્યક્તિનો આત્મા શ્રેષ્ઠ હોય તો તેનું આધ્યાત્મિક શરીર પૃથ્વી પર પાછું આવતું નથી. તે કાયમ માટે મુક્ત થઇ જાય છે.

આમ હિંદુ મ-રૂ-તકો કાં તો પુનર્જન્મ પામે છે અથવા મુક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે, જે અવસ્થાને પાણી અને અગ્નિ દ્વારા રજૂ કરવામાં છે. ઘણા માને છે કે કાશીમાં મ-રૂ-ત્યુ-પા-મે-લા લોકોનો પુનર્જન્મ થતો નથી. એટલા માટે ઘણા લોકો બનારસમાં જ મ-રૂ-ત્યુ પામવાનું પસંદ કરે છે અથવા ઈચ્છે છે કે તેમના અંતિમ સંસ્કાર બનારસમાં થાય.

પરંતુ ગરુડ પુરાણ અનુસાર મ-રૂ-ત્યુ પછી આપણને થોડા સમય માટે નરકમાં પણ મોકલી શકાય છે. અહીં આપણે જીવનમાં કરેલા ગુનાઓ માટે યાતના આપવમાં આવે છે. અને જો આપણે નસીબદાર હોઈએ, તો આપણને સીધા સ્વર્ગમાં મોકલવામાં આવે છે. સ્વર્ગ કે નરકમાં ગયા પછી જ આપણને મ-રૂ-ત્યુની ભૂમિ પર મોકલવામાં આવે છે, જ્યાં આપણે પુનર્જન્મની રાહ જોઈ રહ્યા હોઈએ છીએ.

આ માન્યતાએ માત્ર હિંદુ ધર્મને જ નહીં, પણ જૈન અને બૌદ્ધ ધર્મને પણ પ્રભાવિત કર્યા છે. બૌદ્ધ ધર્મ દ્વારા તે ચીન અને તેનાથી આગળ ફેલાઈ. હિંદુઓ પ્રમાણે ઘણા સ્વર્ગ અને નરક હતા, જે સારા અને ખરાબ કર્મના આધારે અલગ-અલગ લોકો માટે અલગ-અલગ હતા.

આ ધારણાઓ વિશે વેદો શું કહે છે? ઋગ્વેદ અને અથર્વવેદના સ્તોત્રોમાં મ-ર-ણ-પ-છી પણ જીવનની ઝંખના હોય છે. તેમાં આત્મા માટે જુદા જુદા શબ્દોનો ઉપયોગ કરે છે, જેને ભગવદગીતા શરીર (દેહ) ના નિવાસી (દેહી) તરીકે દર્શાવે છે : આસુ, માનસ, પ્રાણ, જીવ અને આત્મા.

પુનર્જન્મની કલ્પના 3,500 વર્ષ પહેલાં એટલી વિકસિત નહોતી. કર્મની જટિલ સમજ અને પુનર્જન્મની કલ્પના લગભગ 2,500 વર્ષ પહેલાં બુદ્ધના સમય દરમિયાન સંપૂર્ણપણે વિકસિત થઈ હતી. બહુવિધ સ્વર્ગ અને નરકનો વિચાર 2,000 વર્ષ પહેલા ઉદ્ભવ્યો હતો. યમ અને ચિત્રગુપ્ત, જેમણે કર્મનો રેકોર્ડ રાખ્યો હતો, તેમના વિશે પછીથી વાત કરવામાં આવી હતી.

(ડિસ્ક્લેમર : અહીં આપેલી માહિતી સામાન્ય ધારણાઓ અને માહિતી પર આધારિત છે. અમે તેની પુષ્ટિ કરતા નથી.)

આ માહિતી દૈનિક ભાસ્કર અને અન્ય નેશનલ ન્યુઝ એજન્સીઓના ન્યુઝ આર્ટિકલ માંથી સંપાદન કરી લીધેલ છે.