ભાગવત રહસ્ય 54: ધંધો સારી રીતે ચાલે તો પણ શાંતિ નથી, અને ધંધો ના ચાલે તો પણ શાંતિ નથી, તેનું કારણ શું

0
795

ભાગવત રહસ્ય – ૫૪

પરીક્ષિત રાજાએ સાંભળ્યું કે – સાતમા દિવસે મ-ર-વા-નો છું. કે તરત જ તેના વિલાસી જીવનનો અંત આવ્યો. પરીક્ષિતને મ-રુ ત્યુની બીક લાગી અને તેનું જીવન સુધર્યું, જીવન વિરક્ત થયું. મ-ર-ણ-નું દુઃખ ભયંકર છે. શાસ્ત્રમાં એવું લખ્યું છે કે – જીવ જ્યાર શરીર છોડે ત્યારે, એક હજાર વીંછી એક સાથે કરડે-અને જેટલી વેદના થાય –તેટલી વેદના જીવાત્મા ને થાય છે.

“જન્મ દુઃખ-જરા દુઃખ-જાયા દુઃખ-પુનઃ પુનઃ, અંત કાલે મહા દુઃખ-તસ્માત જાગૃહિ જાગૃહિ”

જન્મ દુઃખ મય છે, વૃદ્ધાવસ્થા દુઃખ મય છે, વળી સ્ત્રી (કુટુંબ) દુઃખરૂપ છે અને અંતકાળે પણ મોટું દુઃખ છે માટે જાગો- જાગો.

આ દુઃખોને રોજ યાદ કરો. રોજ વિચારો કે આજે મારું મ-રુ-ત્યુ થશે તો મારી કેવી ગતિ થશે? હું ક્યાં જઈશ? મારા કર્મ કેવા છે? મ-રુ ત્યુ નિશ્ચિત છે. શાસ્ત્રમાં લખ્યું છે કે મ-ર-ણ-ની જગ્યા, મ-ર-ણ-નું કારણ, મ-ર-ણ-નો સમય નક્કી થયા પછી જીવનો જન્મ થાય છે. પણ અતિશય પુણ્ય વધે તો આમાં કવચિત ફેરફાર પણ થાય છે. મ-રુ ત્યુ માથે છે તે યાદ રાખો. સવારમાં ઉઠ્યા પછી જન્મ મ-ર-ણ-ના દુઃખોનો વિચાર કરો.

ઘણાં સવારમાં ઉઠયા પછી ભોજનનો વિચાર કરે છે કે આજે દાળ કરું કે કઢી કરું? કેટલાક બહુ ડાહ્યા હોય છે, બશેર શાક લેવું હોય તો આખી બજાર ફરે છે. માથું ખંજવાળશે, કારેલાં લઉં કે ઘીલોડા?

જેનો વિચાર કરવાનો છે તેનો વિચાર કરતા નથી, પણ શાકભાજીનો અડધો કલાક વિચાર જરૂર કરશે.

ઘણાં ભાગે મનુષ્ય પાપ કરે છે ત્યારે એવું સમજે છે કે હું મ-ર-વા-નો નથી.(કે પછી એવું પણ વિચારે છે કે એકવાર મ-ર-વા-નું તો છે જ, પછી આ બધી ભાંજગડ શા માટે?) પણ મ-ર-ણ-નો વિચાર માથે રાખશો તો કમસે કમ પાપ તો થશે નહિ. અને પાપ છૂટી જશે અને પાપ જે દિવસે છૂટી જાય ત્યારે તમે માનજો કે તમે સંત છો.

પાપ-પુણ્યના અનેક સાક્ષીઓ છે. સૂર્ય, ચંદ્ર, ધરતી, વાયુ આ બધાં સાક્ષીઓ છે. ભગવાનના બધાં સેવકો છે. અને તમે જ્યાં જાવ ત્યાં સાથે જ આવે છે. પણ મનુષ્ય માને છે કે હું પાપ કરું છું તે કોઈ જોતું નથી. અરે તારા અંતરમાં પણ પરમાત્મા વિરાજે છે. તે જુએ છે.

શંકરાચાર્ય દુઃખથી બોલ્યા છે કે – મનુષ્ય મ-ર-વા-નું છે તે જાણે છે, એક દિવસ આ બધું છોડીને જવાનું છે તે જાણે છે તેમ છતાં પાપ કેમ કરે છે? તેનું મને આશ્ચર્ય થાય છે.

(મહાભારતમાં પણ યક્ષના પ્રશ્ન દુનિયાનું સહુથી મોટું આશ્ચર્ય કયું? ના જવાબમાં યુધિષ્ઠિર – કાંઇક આવો જ જવાબ આપે છે કે – સ્મશાનમાં સ્વજનને બાળીને ઘેર આવી પાછો માનવ પોતે તો મ-ર-વા-નો જ નથી તેમ સમજી એ જ સંસારમાં જોતરાઈ જાય છે.)

પરીક્ષિત જેવા સંત જેવા થયા કે શુકદેવજી પધાર્યા છે. શુકદેવજીને આમંત્રણ આપવું પડ્યું નથી. અરે, શુકદેવજી કંઈ આમંત્રણ આપે તો ય આવે તેવા નથી. રાજાનો જીવન પલટો થયો એટલે કે રાજા મટી રાજર્ષિ બન્યા એટલે આ બ્રહ્મર્ષિ આવ્યા છે. રાજા મહેલમાં વિલાસી જીવન ગાળતા હતા ત્યાં સુધી તે ના આવ્યા. આમેય જો રાજા-રાજા હતા ત્યારે શુકદેવજી કથા કરવા ગયા હોત તો રાજા કહેત કે તમે આવ્યા તે સારું થયું, પણ મને કથા સાંભળવાની ફુરસદ નથી, એકાદ કલાક કથા કરો ને વિદાય થાઓ.

આ વિલાસી લોકોને કથા સાંભળવાની ઈચ્છા થતી નથી. આ માયા બંને રીતે મા-રે-છે.

ધંધો સારી રીતે ચાલે તો પણ શાંતિ નથી. સો-સોની નોટો દેખાય એટલે ભુખ પણ લાગતી નથી.

ધંધો ના ચાલે તો પણ શાંતિ નહિ. ભાવ વધે તો પણ શાંતિ નહિ, ભાવ ઘટે તો પણ શાંતિ નહિ.

જીવનો સ્વભાવ જ એવો છે કે – જે મળ્યું છે તે ગમતું નથી. જે મળ્યું નથી તે ગમે છે. જીવને પ્રાપ્ત સ્થિતિમાં સંતોષ થતો નથી.

પ્રથમ સ્કંધ અધિકાર લીલાનો છે. વક્તા અને શ્રોતાનો અધિકારી કોણ? પ્રથમ સ્કંધમાં ત્રણ પ્રકરણ છે.

ઉત્તમાધિકાર, મધ્યમાધિકાર, કનિષ્ઠાધિકાર.

પરીક્ષિત અને શુકદેવજી ઉત્તમ શ્રોતા-વક્તા.

નારદ અને વ્યાસ મધ્યમ શ્રોતા-વક્તા.

સૂત અને શૌનક કનિષ્ઠ શ્રોતા-વક્તા.

શુકદેવજીની કક્ષાનો વિચાર કરતાં સૂતજી કનિષ્ઠ વક્તા છે, પણ આપણા કરતાં તો તે મહાન છે.(સૂતજીના ભાષણમાં બે ત્રણ જગાએ તેમનું અભિમાન દેખાય છે, માટે તેમને ઉતરતા શ્રેણીના વક્તા ગણ્યા છે.)

વ્યાસજીમાં જ્ઞાન-ભક્તિ છે, પણ શુકદેવજીના પ્રમાણમાં વૈરાગ્ય ઓછો છે, શુકદેવજી પરિપૂર્ણ છે.

– પૂ. ડોંગરેજી મહારાજ.

(શિવોમ પરથી.)