ન કોઈ જાતની ઓળખાણ, ન કોઈ પ્રકારનો સબંધ, છતાં બીજા સમાજની દીકરી માટે દાદાએ જે કર્યું તે જાણવું જોઈએ

0
567

“મામેરાની ઢાલ”

લેખન – નિલેશ ચૌધરી

વાવની બજારમાં હેકડાઠઠ ભીડ જામી છે. લગ્નગાળાનો સમય વૈશાખ મહિનો બેસવાની તૈયારી હતી. વાવની આજુ બાજુના દોઢસો એક ગામની ખરીદી કરવા માટેનું સ્થળ એટલે વાવની બજાર. આજુ બાજુના ગામો માંથી એ સમયમાં એકાદ એસટી બસ આવે એટલે સવારે ૯ વાગ્યાથી લઇને સાંજના ૩ વાગ્યા સુધી કીડિયારું ઉભરાય એમ વાવની બજાર માનવ મેદનીથી ઉભરાતી. એમાં એક કપડાંના વેપારી વાણિયાની દુકાનનું દૃશ્ય અને એમાં ઘટેલી ઘટનાની વાત છે

પંદર વિહ જેટલી બાઇયુંનું ટોળુ વિવાની ખરીદી કરવા આવેલું અને જાત જાતના કાપડના તાકા શેઠ બતાવ્યે જાય છે અને બેનો એમાંથી પોતાના પહેરવેશ અને સમાજમાં વપરાતા કાપડને પસંદ કરીને અલગ તારવવા જાય છે. પણ ખૂણામાં એક બેનની આંખમાંથી આંસુડાંની ધાર વહે છે અને બાજુમાં બેસેલી ડોસી એને આશ્વાસન આપીને છાની રાખવાનો નિષ્ફળ પ્રયત્ન કરી રહી છે.

એવામાં એક પાંહેઠ વરાહના દાદા પેઢીએ ચડ્યા. ચાંદીના પતરા જેવી સફેદ દાઢી, બંને કાંને ઠાસિયા (અમારા વિસ્તારમાં પહેલા મોભાદાર ઘરના પુરુષોને કાનમાં પહેરવાનું એક ઘરેણુ) પહેરેલા. માથા ઉપર આંટીયાળી પાઘડી, હાથમાં પીત્તળની કુંડળી વાળી અને અને ચાપટાથી સુશોભિત કરેલ લાકડી. પગમાં અસ્સલ થરાદરી કાંઠરખા. મજબૂત બાંધો. ભરાવદાર વાંકડી મૂછો, આંખમાં સોયરો આંજેલો.

આવા પડછંદ દેહ ધરાવતા બાપાએ સેઠને હામે હાકલ કરી કે શેઠ મારા ગામના ફલાણા ભાઇ આવતી કાલે તમારી પેઢીએ આવશે એણે એની દીકરીનો વિવા આદર્યો છે. ભાઇ ગરીબ ઘરનો છે. એની પાહે અત્યારે સગવડ ઓછી છે. થોડું ઘણું ઉધાર કયે તો દેજો ઈ આપી દેશે અને નહિ આપે તો હું આપી દઈશ, પણ એને પૂછતાં નહિ કે ક્યારે આપશો. બસ આટલી ભલામણ કરવા આવ્યો હતો.

શેઠ બોલ્યા બાપા તમે કીધું એટલે આવી ગયું બધું હવે કેવું ના પડે. બેશો ઘડીક હોટલેથી ચા માંગવું, પી ને જાઓ. પણ દાદા કયે હમણા ઉતાવળમાં છું પછી કોઈક દી પી લઈશ. એમ કહીને દાદા હજુ તો પાછા ફરવા જાય ત્યાં નજર એ રોતી બાઈ માથે પડી. બાપા થંભી ગયા. કઈક અજુગતું દેખાણું હોય એમ પૂછ્યું, દીકરી શુકામ આહુડા પાડે છે. કઈ અણબનાવ બન્યો છે?

બાજુ માંથી ડોશી બોલ્યા : એવું કંઈ નથી પણ એને વહમુ લાગે છે કે એની દીકરીના વિવાનો સમાન વોરવા આવ્યા છીએ અને…. એમ કહીને ડોસીમાં અટકી ગયા.. બાપાએ અધીરા થઈને પૂછ્યું અને શું? ત્યાં ડોશીમા બોલ્યા એના પિયરમાં કોઈ નથી, નમાવતરી અને નભાઈ છે. એટલે જ્યારે માયારું ભરાશે ત્યારે મામેરા વિના કેવું વહમુ લાગશે. આમ વિચારી વિચારીને રોયા કરે છે.

બાપા બોલ્યા બસ આટલી વાત… એમ કહીને બોલ્યા દીકરી આજથી હું તારો બાપ છું. અને મામેરું હું લઈને આવીશ. તારું ગામ ક્યું? ગામનું નામ ઠામ પૂછીને બાપા નીકળી ગયા. અંદર બેસેલી આખી ભીડમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો. બધા એક બીજા સામે જોઈ રહ્યા. એમાંથી કોઈક કહે સારું લગાડવા ડોહો બોલી ગયા છે… અને સહું પોતાના કામમાં લાગી ગયા.

સમય જતાં વાર નથી લાગતી એ બાઈની દીકરીના લગન લખ્યા. બાઈને મનમાં રોજ ગડમથલ ચાલે કે શું એ ડોકરો કહી ગયા છે તો સાચે આવશે? વિશ્વાસ બંધાય પણ વળી પછી કોઈ કહે છે આપણે ડોહાનું નામ ઠામ કે સરનામું ક્યાં લીધું છે. અને દિલાસો તો આપવો પડે એટલે ડોકરો પણ દિલાસો આપ્યો છે. આવી વાત સાંભળે એટલે વળી બાઈના મનનો ભ્રમ દૂર થાય અને પોતાના ભાગ્યમાં છે એ સ્વીકારીને જીવવાનું છે એમ માની લે.

આમ તો એ સમય માં જાન આવે એના પહેલા મામેરું આવી જતું અને વરરાજાને (ચલાવું) દૂધ પાવા માટે મામા જતા. આજે પણ અમુક સમાજોમાં આ રિવાજ ચાલું છે. સાંજ પડવા આવી ગામની સીમ માંથી ઢોર ઢાંખર ગામ સામે વળ્યા. ક્યાંક ક્યાંક ઢોર બાંધવાના વાડા માંથી બોઘરણાનો અવાજ તો ક્યાંક વાછરડા ભંભરતા હોય એના સુર અને એક બાજુ રામજી મંદિરની આરતીની ઝાલર વાગતી હતી અને ધોરીડા બળદ માથે રંગ બેરંગી ઝુલું નાખેલી અને ગળામાં ઘંટડી પગમાં ઘુઘરમાળ એવા બળદ શણગારેલા અને જાનું આવી પહોંચી.

પણ ઇ બાઈને હજુ હૈયામાં હામ હતી કે કદાચ એ ડોકરો સાચું કહી ગયા હોયને આવી જાય તો? બસ આવી ગડમથલમાં બાઈ ભાન ભૂલી થઈ ને ફર્યા કરે છે. રાત પડવા આવી કોઈ ના આવ્યું પણ અડધિક રાતનો મજર ભાંગ્યો હસે એવા માં ગામમાં બે ગાડા દાખલ થયા અને ગામની ભાગળમાં બે ચોકિયત પહેરો દેતા હતા (ઈ સમયમાં વિવાગાળાના સમયે ચોર લૂ-ટા-રા ગામમાં આવે નહિ એટલે ચોકિયત મૂકતાં) ચોકિયતને પૂછ્યું ફલાણા ભાઇનું ઘર ક્યાં છે?ચોકિયતે ખાતરી કરી ગાડાને જોઈને પછી મારગ દેખાડ્યો.

ગાડાં સીધા બાઈની ડેલીએ આવીને ઉભા રહ્યા અને હાકલ કરી છે કોઈ ઘરમાં? ત્યાં તો બાઈ સાદ ઓળખી ગઈ કે લાગે છે કે મારો માનેલ બાપ ડેલીએથી મને સાદ પાડે છે અને ડેલી સામે ડોટ મૂકી. ડેલી ખોલી તો સામે ઇજ પાઘડીદાર બાપા મલકીને બોલ્યા દીકરી મોડું થઈ ગયું મને માફ કરજે. હું વાયદો ચૂકી ગયો ત્યાં તો.. જેમ વિદાય વેળાએ બાપને બાથ ભીડી લે એમ દીકરીએ બાપને બાથ ભીડીને રોવા લાગી. ના બાપ હજુ તો ક્યાં મોડું થયું છે. તમે વેળાસર જ છો. અને દીકરી રોતી જાય છે.

દીકરીના આવા મીઠા વેણ સાંભળીને હરખમાં બાપાની આંખના ખૂણા પણ ભીના થઇ ગયા. પણ બાઈને જાણે આજે પાંખો લાગી ગઈ હોય અને દુનિયાનું બધીજ સંપતિ પોતાને મળી ગઈ હોય એટલો આનંદ એના ચહેરા પર છલકાઈ આવતો હતો. સહું કોઈને મનમાં થયું કે ડોહો તો કીધા પછી આવી પણ ગયા. ગાડા બાજુની ગરથારમાં છોડ્યા અને વાળું પાણી કરીને બાપાને આરામ કરવા કહ્યું. સહું કોઈ થાક્યા પાક્યા સુઈ ગયા. સવારે માયરું ભરાણું અને બાપાએ મામેરાની ઢાલ ભરી અને દીકરીની આંતરડી ઠારી.

કોઈ જાતની ઓળખાણ નહિ, કોઈ પ્રકારનો સબંધ નહિ, એતો છોડો પણ બીજા સમાજની દીકરી હોવા છતાં પણ એ દયાળુ માનવીએ કોઈ દીકરીના અસુડાની વેદના પારખી લીધી. ભગવાને આપ્યું છે એમાંથી સારા કાર્યમાં વાપરવાની ભાવનાથી આવા કાર્યો કરવા વાળા લોકોને વંદન છે. આવી હતી આપણી સંસ્કૃતિ, આવા હતા જીવનના મૂલ્યો.

આ ઘટના અમારા વિસ્તારમાં ઘટી છે જે મેં મારા મોટા બાપા પાસેથી સાંભળેલી. પરંતુ મને પાત્રો અને ગામની સાચી માહિતી ના હોવાથી એમાં નામની જગ્યા પર તળપદી ભાષાના શબ્દો મુક્યા છે. આ લખવા પાછળનો મારો હેતુ ફક્ત એટલો છે કે આવનાર પેઢી આપણા સમાજમાં બનેલી આવી સારી ઘટનાઓ વાર્તાઓ સાંભળે, વાંચે અને આપણા સમાજમાં ભાઈચારો હતો, જીવનના જીવવાના મૂલ્યો અને સાદગી હતી, કદાચ આર્થિક રીતે ગરીબી હશે પણ માનસિક રીતે આપણે બહુ ભાગશાળી(અમીર) હતા.

અત્યારે જાતિવાદના સમાજ બહુ ફંટાઈ રહ્યો છે. સબંધો અને જીવનના મૂલ્યો ભૂલતા જાય છે. નવી પેઢીને સારા સંસ્કારો આપવાની જવાબદારી આપણી છે એવું સમજીને આવા કિસ્સાઓ પોતાના સંતાનોને કહો તો ચોક્કસ બદલાવ આવશે.

લેખન – નિલેશ ચૌધરી.

ગામ પાડણ

(વિક્રમસિંહ ચૌહાણએ શેર કરેલી પોસ્ટ)