રામાયણનો ભાવાર્થ સંક્ષિપ્તમાં 9 : જાણો રામજીનો વૈરાગ્ય દૂર કરવા વશિષ્ઠજીએ રામજીને શો ઉપદેશ આપ્યો હતો.

0
573

રામાયણ – ૯

પછી રામચંદ્રજી ૧૬ વર્ષની ઉંમરે જાત્રા કરવા નીકળેલા. જાત્રા કરીને આવ્યા પછી તેમને વૈરાગ્ય થયો.

મ-ર-ણ માટે જીવનો જન્મ થાય છે, અનાદિ કાળથી આ જીવ સંસારમાં રખડે છે, આ સંસારમાં કોને સુખ મળ્યું છે? આ સંસારનું દુઃખ જોતાં ગભરામણ થાય છે. જેનો વિનાશ થવાનો છે – એવા વિષયો સાથે કોણ પ્રેમ કરે? “મારે આ સંસાર છોડી ને જવું છે”

રામજીની આ દશા જોઈ દશરથજીને ચિંતા થઇ, તેઓએ વશિષ્ઠજીને વાત કરી.

રામજીનો વૈરાગ્ય દૂર કરવા માટે વશિષ્ઠજીએ રામજીને ઉપદેશ કર્યો છે. જે “યોગ-વશિષ્ઠ” માં આપેલો છે. યોગ-વશિષ્ઠનું પહેલું પ્રકરણ વૈરાગ્યનું છે, તે અતિ ઉત્તમ છે. એક વખત તે વાંચવું જ જોઈએ.

બીજું બધું ન વંચાય તો પહેલું પ્રકરણ વંચાય તો પણ ઘણું.

આજે જે ખીલ્યું છે તે કાલે ખરવાનું છે – આજે જે સુંદર દેખાય છે તે કાલે કરમાવાનું છે.

સંસારના ખોટાં સુખ પાછળ માનવ જીવન બગાડે તે અજ્ઞાન છે.

સંસારના વિષયોમાં વૈરાગ્ય ન આવે ત્યાં સુધી ભક્તિ વધતી નથી.

વશિષ્ઠ રામને કહે છે કે – તમે શું છોડવા માગો છો? જગતને (સંસારને) છોડવાની જરૂર નથી.

છોડીને ક્યાં જશો? જ્યાં જાવ ત્યાં જગત છે.

સંસારના વિષયો સુખ આપે છે – તે સમજ છોડો, વૈરાગ્ય અંદર રાખો.

બહિરંગનો (બહારનો) કરેલો ત્યાગ એ સાચો ત્યાગ નથી, અંતરંગ (અંદર) નો ત્યાગ સાચો છે.

ત્યાગ એ મનથી કરવાનો છે – સંસારમાં સાચું સુખ નથી એમ માનીને સંસારમાં રહેવાનું છે.

સંસાર બંધન કરતો નથી, મમતા બંધન કરે છે. મન સંસારનું ચિંતન કરે ત્યાં સુધી જીવે છે.

દીવામાં તેલ ના નાખો તો દીવો શાંત થશે.

સંસાર મનોમય છે. સ્વ-રૂપનું (આત્માનું) ભાન થયા પછી મનનો સંસાર સુખ-દુઃખ આપતો નથી.

દુઃખ એ ખોટું છે અને સુખ પણ ખોટું છે.

રાગ-દ્વેષથી નવું પ્રારબ્ધ પેદા (ઉભું) થાય છે.

પ્રારબ્ધ ભોગવવું પણ નવું પ્રારબ્ધ ઉભું ન થાય તે માટે કાળજી રાખવી.

ભગવદ-ઇચ્છાથી, પ્રારબ્ધથી જે વ્યવહારનું કાર્ય પ્રાપ્ત થયું છે તે પરમાત્માનું અનુસંધાન રાખીને કરવાનું છે.

વનમાં જશો તો ત્યાં પણ સંસાર સાથે આવવાનો. ઘર બાધક થતું નથી, પણ ઘરમાં રહેલી એક એક વસ્તુની આસક્તિથી બાધક થાય છે. સંસાર દુઃખ આપતો નથી – સંસારની આસક્તિ દુઃખ આપે છે.

પ્રારબ્ધથી જે પ્રાપ્ત થયું છે તે પ્રભુની પ્રસાદી માની અનાસક્તપૂર્વક ભોગવો તો તેમાં વાંધો નથી.

જેના રાગ (આસક્તિ) નિવૃત્ત થઇ ગયા છે તેને માટે ઘર જ તપોવન છે.

હે, રામ. રાજમહેલ છોડશો તોપણ ઝૂંપડીની જરૂર પડશે. સારાં કપડા પહેરવાનું છોડી દો તો પણ લંગોટીની જરૂર પડશે. સારું ખાવાનું છોડી દો તો પણ કંદમૂળની જરૂર પડશેજ.

જ્યાં સુધી લંગોટીની જરૂર છે ત્યાં સુધી સંસાર છૂટતો નથી.

વ્યવહાર તેનો છૂટે જેને ઈશ્વર સિવાય કાંઇ જોઈતું નથી.

માટે રાજ્ય છોડવાની જરૂર નથી, કામ, ક્રોધ, લોભ, આસક્તિ છોડવાનાં છે.

વૈરાગ્ય અંદર હોવો જોઈએ જગતને બતાવવા માટે નહિ, સાધુ થવાની જરૂર નથી, સરળ થવાની જરૂર છે.

મનોનાશ એ જ મુક્તિ છે. મન વિષયોનું ધ્યાન કરે છે ત્યારે જીવે છે, મન જયારે પરમાત્માનું ધ્યાન કરે છે ત્યારે તે પરમાત્મામાં મળી જાય છે. જન્મ મ-ર-ણ-નું કારણ મન છે. મન નથી તો સંસાર નથી.

વશિષ્ઠજી કહે છે – આપ તો પરમાત્મા છો – આપ તો લીલા કરો છો.

– પૂ. ડોંગરેજી મહારાજ.

(શિવોમ પરથી.)