રાજા હરિશ્ચંદ્ર એમ જ નથી કહેવામાં આવતા સત્યવાદી, આ કાર્યો કર્યા હતા

0
486

સત્યને જીવી બતાવવાની વાત આવે તો રાજા હરિશ્ચંદ્રનું નામ પ્રથમ પંક્તિમાં આવે છે. જેણે સત્યને અનુસરીને પુત્ર અને પત્નીની આસક્તિ પણ છોડી દીધી હતી. રાજા હરિશ્ચંદ્રનું જીવન સત્યના માર્ગ પર ચાલવાની પ્રેરણા આપે છે.

રાજા હરિશ્ચંદ્ર ઇક્ષવાકુ વંશના હતા. તેમના રાજ્યમાં કોઈ દુઃખી ન હતું, સમગ્ર રાજ્યમાં સુખ, સમૃદ્ધિ અને શાંતિ હતી. જેના કારણે તેમની ખ્યાતિ ચારેય દિશામાં ફેલાઈ ગઈ હતી. તેમના વિશે એવું કહેવાય છે કે જો રાજા હરિશ્ચંદ્ર સ્વપ્નમાં પણ કોઈ વચન આપે છે, તો તે પૂરા કરે છે. હરિશ્ચંદ્રની પત્નીનું નામ તારામતી અને પુત્રનું નામ રોહિતાશ્વ હતું. તેમનું પારિવારિક જીવન ખૂબ જ સુખદ હતું.

જ્યારે તેમની સત્યવાદીપણાને કારણે રાજાની લોકપ્રિયતા વધવા લાગી, ત્યારે મહર્ષિ વિશ્વામિત્રએ હરિશ્ચંદ્રની પરીક્ષા લેવાનું નક્કી કર્યું અને રાજાને સ્વપ્ન આવ્યું. રાજા હરિશ્ચંદ્રે સ્વપ્નમાં જોયું કે કોઈ ઋષિ તેમના રાજભવનમાં આવ્યા છે અને તેઓ તેમનું સ્વાગત કરી રહ્યા છે. રાજાએ સ્વપ્નમાં જ પોતાનું સમગ્ર રાજ્ય આ ઋષિને દાનમાં આપી દીધું છે. ઊંઘમાંથી જાગીને રાજા આ સ્વપ્ન ભૂલી ગયા. પરંતુ બીજા જ દિવસે મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર રાજાના દરબારમાં આવ્યા અને તેમને સ્વપ્નની યાદ અપાવી. યાદ અપાવતા રાજાને સ્વપ્ન યાદ આવ્યું. રાજ્યને દાન આપવાની વાત સ્વીકારી.

સ્વપ્ન પ્રમાણે, રાજાએ મહર્ષિને પોતાનું રાજ્ય દાનમાં આપ્યું અને સિંહાસન પરથી નીચે ઉતરી ગયા. ચાલતી વખતે મહર્ષિએ રાજા પાસેથી દક્ષિણા માંગી. દાન કર્યા પછી દક્ષિણા આપવાની પરંપરા છે. રાજાએ મંત્રીને દક્ષિણા આપવા માટે તિજોરીમાંથી સુવર્ણ મુદ્રા લાવવા કહ્યું. આ વાત પર વિશ્વામિત્ર ગુસ્સે થયા અને કહ્યું કે જ્યારે રાજ્ય જ નથી રહ્યું તો તિજોરી તમારી ક્યાંથી કેવાય. આથી રાજાને ભૂલનો અહેસાસ થયો અને તેણે દક્ષિણા આપવા માટે સમય માંગ્યો. કારણ કે રાજા સત્યવાદી હોવાની સાથે સાથે કર્તવ્યનિષ્ઠ પણ હતો. રાજાએ કહ્યું કે દક્ષિણા ચોક્કસ આપવામાં આવશે. પણ તેમને થોડો સમય આપો, આના પર મહર્ષિએ તેમને સમય આપ્યો. પણ સમયનું ધ્યાન રાખવાની ચેતવણી પણ આપી હતી. રાજા દક્ષિણા ન આપીને અપયશ લેવા માંગતા ન હતો.

રાજાએ દક્ષિણા આપવા માટે પોતાની જાતને વેચી દીધી. રાજા તેની પત્ની અને બાળક સાથે કાશી આવ્યો. અહીં રાજાને સ્મશાનભૂમિના માલિકે ખરીદી લીધા હતા. રાજા પત્નીથી અલગ થઈ ગયા, તેમની પત્ની લોકોના ઘરોમાં સાફ-સફાઈ, વાસણો ધોવાનું કામ કરવા લાગી. દીકરો રાણી પાસે જ રહ્યો. આ પછી રાજાએ મહર્ષિની દક્ષિણાની વ્યવસ્થા કરી. રાજાને સ્મશાનનું ધ્યાન રાખવાનું કામ મળ્યું. જે રાજાએ નિષ્ઠાપૂર્વક કરવાનું શરૂ કર્યું. હરિશ્ચંદ્ર રાજાથી રંક બની ગયા હતા. સ્મશાન ઘાટ પર જે પણ મૃતદેહને અગ્નિદાહ આપવા આવતા, રાજા તેમની પાસેથી કર વસૂલતા હતા.

પરંતુ એક દિવસ રાજાના પુત્રને સાપ કરડી ગયો, જેના કારણે તે મૃત્યુ પામ્યો. રાણી રડતી જ રહી. બાદમાં રાણી પોતાના પુત્રના મૃતદેહને હાથમાં લઈને રાત્રે સ્મશાનભૂમિ પહોંચી. સ્મશાનમાં ચિતાઓ સળગી રહી હતી. રાજા પોતાનું કામ પૂરું કરી રહ્યો હતો. રાજાએ તેની પત્ની તારામતીને ઓળખી લીધા. પણ રાજાએ કહ્યું કે અંતિમ સંસ્કાર ત્યારે જ થશે જ્યારે તે કર ચૂકવશે. આથી પત્નીએ કહ્યું કે મહારાજ, મારી પાસે કર ભરવાના નામે કંઈ નથી. રાજાએ પોતાની લાગણીઓ પર કાબૂ રાખ્યો અને કહ્યું કે કર તો ચૂકવવો જ પડશે. તેઓ તેમના માલિકના આદેશની અવગણના કરી શકે નહિ. જો ટેક્સ વસૂલવામાં ન આવે, તો તે માલિક સાથે વિશ્વાસઘાત કહેવાય.

તારામતી રડતી રહી ત્યારે રાજાએ કહ્યું કે તારી પાસે પૈસા નથી, તો તારી અડધી સાડી ફાડીને તેને આપી દે. તેને કર સમજીને લઈ લેશે. તારામતી પાસે બીજો કોઈ વિકલ્પ નહોતો. પણ જેવી તારામતીએ પોતાની સાડી ફાડી નાખવાની કોશિશ કરી કે તરત જ આકાશમાં જોરથી ગર્જના થઈ અને મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર પ્રગટ થયા. મહર્ષિએ પણ પોતાના પ્રતાપથી પુત્ર રોહિતાશ્વને પુનર્જીવિત કર્યો. વિશ્વામિત્ર હરિશ્ચંદ્ર પર પ્રસન્ન થયા અને તેમને આશીર્વાદ આપ્યા. મહર્ષિએ કહ્યું કે તેઓ રાજા હરિશ્ચંદ્રની પરીક્ષા લઈ રહ્યા હતા, જેમાં તેઓ સાચા સાબિત થયા છે. ત્યાર પછી મહર્ષિએ તેમનો રાજમહેલ પણ પાછો આપ્યો. મહર્ષિએ કહ્યું કે જ્યારે પણ સત્ય અને ધર્મની વાત આવશે, ત્યારે રાજા હરિશ્ચંદ્રનું નામ સન્માન અને આદર્શ સાથે લેવામાં આવશે

આ માહિતી એબીપી ન્યુઝ અને અન્ય નેશનલ ન્યુઝ એજન્સીઓના ન્યુઝ આર્ટિકલ માંથી સંપાદન કરી લીધેલ છે.