શાસ્ત્રોક્ત શ્લોકો ભાગ13: વાંચો આપણા શાસ્ત્રોના શ્લોકો અને તેનો ગુજરાતી અર્થ, જાણો કેવી રીતે જીવન જીવવું.

0
347

ભાગ 1 થી 12 તમે અમારા પેજ પર વાંચી શકો છો.

બ્રહ્મજ્ઞાન સર્વ સંચિત કર્મોનો નાશ કરે છે.

अहं ब्रह्मेति विज्ञानात्कल्पकोटिशताजितम् |

सञ्चितं विलयं याति प्रबोधात्स्वप्नकर्मवत् ||

નિદ્રામાંથી જાગ્યા પશ્ચાત સ્વપ્નની ક્રિયા જેમ નાશ પામે છે, એવી જ રીતે ‘હું બ્રહ્મ છું’, એવું જ્ઞાન થઇ જવાથી કરોડો કલ્પોના સંચિત કર્મોનો નાશ થાય છે.

[विवेकचूडामणि – 448]

વિદ્યાર્થીઓને સહાયતાનું ફળ

विवेको जीवितं दीर्घं धर्मकामार्थसम्पद:|

सर्व तेन भवेद् दत्तं छत्राणां पोषणे कृते ||

વિદ્યાર્થીઓનું પોષણ કરનારને વિવેક (જ્ઞાન), દીર્ઘાયુ, ધર્મ, કામ અને સર્વ સંપત્તિઓનાં દાનનું ફળ મળી જાય છે.

[भविष्यपुराण – 174.19]

ધનોપાર્જન કરતા ચિત્તશુદ્ધિ મહત્વની

विवेको जीवितं दीर्घं धर्मकामार्थसम्पद:|

सर्व तेन भवेद् दत्तं छत्राणां पोषणे कृते ||

ધનની પ્રાપ્તિ થી લોભ, ક્રોધ, દંભ, મદ(ન શો) અને મત્સર(અભિમાન) જ વધે છે. એ ધનથી ચિત્ત શુદ્ધ કેવી રીતે થઇ શકે?

[सर्व वेदान्त सिध्धान्त सार संग्रह – 79]

સકામ – નિષ્કામ કર્મ તફાવત

प्रवृत्तं कर्म संसेव्य देवनामेति साम्यताम् |

निवृत्तं सेवमानस्तु भूतान्यत्येति पञ्च वै ||

મનુષ્ય પ્રવૃત્તિમય (સકામ) કર્મ કરીને દેવલોક પ્રાપ્ત કરે છે અને નિવૃત્તિમય (નિષ્કામ) કર્મ કરીને શરીરને ઉત્પન્ન કરનાર પંચ મહાભૂતોને પાર કરીને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરી લે છે.

[मनुस्मृति – 12.90]

વર્તમાન માં રહેવું

गते शोको न कर्तव्यो भविष्यं नैव चिन्तयेत् |

वर्तमानेन कालेन प्रवर्तन्ते विचक्षणा: ||

વીતી ગયેલ પર શોક અને ભવિષ્યની ચિંતા ન કરવી. બુદ્ધિમાન લોકો વર્તમાન સમયાનુસાર કાર્ય કરતા રહેતા હોય છે.

[चाणक्यनीति – 13.2]

માતા-પિતા એ સંતાનના શત્રુ ક્યારે?

माता शत्रु: पिता वैरी येन बालो न पाठित: |

न शोभते सभामध्ये हंसमध्ये बको यथा ||

એ માતા-પિતા સંતાનના શત્રુ જ છે જેમણે એમને સારી શિક્ષા ન અપાવી. કારણ અશિક્ષિત બાળકનો સદા તિરસ્કાર થાય છે જેવી રીતે હંસના ટોળામાં બગલાનો.

[सुभाषितंम् – 11]

બ્રહ્મ નથી; એમ માનનાર અજ્ઞાની છે.

चतुर्द्रष्टिनिरोधेअभ्रै: सूर्यो नास्तीति मन्यते |

तथा ज्ञानावृतो देहि ब्रह्म नास्तीति मन्यते ||

જેમ વાદળોના ઘેરાવાથી ચારે બાજુ ઉપરની દ્રષ્ટિ રોકાઈ જાય છે અને સૂર્ય નથી એમ માને છે, એવી જ રીતે આજ્ઞાનથી ઘેરાઈ જનાર મનુષ્ય બ્રહ્મ નથી અમ માને છે.

[आत्मप्रबोध उपनिषद – 26]

પરમેશ્વરને દોષ ન આપો.

वैषम्यनैर्घ्रुण्यै न सापेक्षत्वात्तथा हि दर्शयति ||

પરમેશ્વરમાં વિષમતા અને નિર્દયતાનો દોષ નથી આવતો કારણ એ, જીવોના શુભાશુભ કર્મોની આપેક્ષા રાખીને સૃષ્ટિ કરે છે. આવું શ્રુતિ દર્શાવે છે.

[षट्दर्शनम – वेदान्त दर्शनम – 2.1.34]

કંજૂસની સંપત્તિ એને નરકે મોકલે.

प्रायेणाथा: कदर्याणां न सुखाय कदाचन |

इह चात्मोपतापाय मृतस्य नरकाय च ||

સામાન્યરીતે, કન્જૂસોની સંપત્તિ એમને ક્યારેય કદી કોઈ સુખ નથી આપી શકતી. આ જીવનમાં એ એનું આત્મ-પી-ડન કરે છે અને એમના મ-ર+યા પછી એમને નરકે મોકલે છે.

[भागवत् – 2.23.15]

યુક્તિ ગ્રહણનો નો વિવેક કેળવો.

युक्तियुक्तमुपादेयं वचनं बालकादपि |

अन्यत्तृणमिव त्याज्यमप्युत्तं पद्मजन्मना ||

બાળકથી પણ યુક્તિયુક્ત વચન ગ્રહણ કરો. યુક્તિહીન વચન જો બ્રહ્મા કહે તો પણ એનો તૃણ (તણખલા) સમાન જાણી ત્યાગ કરો.

[योगवासिष्ठ]

કષ્ટમાં પણ ધૈર્યવાન રહો.

कदर्यितस्याअपि हि धैर्यवृत्तेन शक्यते धैर्यगुणा: प्रमार्ष्टुम् |

अधोमुखस्याअपि कृतस्य वह्नेर्नाध: शिखा याति कदाचिदेव ||

ધૈર્યવાન પુરુષ કષ્ટમાં આવી જવાથી પણ એના ધૈર્યના ગુણનો નાશ નથી થતો. અગ્નિને ઉન્ધો નીચેની તરફ રાખવાથી પણ એની જ્વાળા ક્યારેય નીચે નથી જતી, ઉપર જ જાય છે.

[नीतिशतक – 107]

મનુષ્યના શત્રુઓથી સાવધાન.

एकैकमेते राजेन्द्र मनुष्यं पर्युपासते |

लिप्सामानोंत्तर तेषां मृगाणामिव लुब्धक: ||

શિ કારી મૃગોની આસપાસ (એમને મા-ર-વા-ના આશયથી) અવસર માટે ફરતા રહેતા હોય છે એવી જ રીતે (કામ, ક્રોધ, ઈર્ષ્યા, ઈત્યાદી) દોષ પ્રત્યેક મનુષ્યની આસપાસ જ ફરતા હોય છે.

[सनत्सुजात उपदेश – 3.17]

અકર્મ ની અપેક્ષા કર્મ કરવું સારું.

नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मण: |

शरीरयात्रापि च ते न प्रसिध्ध्येदकर्मण: ||

તું શાસ્ત્રવિહિત કર્તવ્યકર્મ કર; કારણ કર્મ ન કરવાની અપેક્ષા કર્મ કરવું એ શ્રેષ્ઠ છે તથા, કર્મ ન કરવાથી તારો શરીર-નિર્વાહ પણ સિદ્ધ નહિ થાય.

[श्रीमद् भगवद् गीता – 3.8]

સત્યની તાકાત.

सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफ़लाश्रयत्वम् ||

સત્યની (અંત:કરણમાં) દ્રઢતા આવવાથી યોગીને સ્વયં માટે અને બીજા માટે ક્રિયા કર્યા વગર જ ફળ પ્રાપ્ત કરવાની શક્તિ આવી જાય છે.

[पातञ्जल योग सूत्र – 2.6]

પરિણામ અને બુદ્ધિ એ કર્મને આધીન છે.

कर्मायत्तं बलं पुन्सां बुद्धि: कर्मानुसारिणी |

तथापि सुधिया भाव्यं सुविचार्चैव कुर्वता ||

મનુષ્યના ફળ કર્માધીન છે. બુદ્ધિ પણ કર્મને અનુસરનારી છે. માટે સુજ્ઞ મનુષ્ય સારી રીતે વિચાર કર્યા પશ્ચાત જ કર્મનું આચરણ કરે.

[सदबोधशतक – 92]

જેવું અન્ન તેવી બુદ્ધિ.

याद्र्श्यं भक्षयेदन्नं बुध्धिर्भवति ताद्रशी |

दीपो भक्षयते ध्वान्तं कज्जलं प्रसूयते ||

મનુષ્યની બુદ્ધિ અન્નનું સૂક્ષ્મ તત્વ છે. જેમ દીપક અંધકારને ભક્ષણ કરી કાજળ (મેશ) ઉત્પન્ન કરે છે, તેવી રીતે જેવું અન્ન તેવી બુદ્ધિ.

[द्रष्टान्तशतक]

બ્રાહ્મણોને દુ:ખી ન કરવા.

उग्रो राजा मन्यमानो ब्राह्मणं यो जिघसति |

परा तत् सिच्यते राष्ट्रं ब्राह्मणो यत्र जीयते ||

જે દેશમાં રાજા બ્રાહ્મણોને દુ:ખ પહોંચાડે છે, અથવા જે દેશમાં બ્રાહ્મણો દુ:ખી રહે છે, તે દેશનું પતન થઇ જાય છે.

[अथर्ववेद – 5.19.6]

ધનની વૃદ્ધિ કરનાર સાત ગુણો.

धृति, शमो दम: शौचं, कारुण्यं, वागनिष्ठुरा |

मित्राणां चानभीद्रोह्: सप्तैता: समिध: श्रिय: ||

ધૈર્ય, શાંતિ, ઇન્દ્રિયનિગ્રહ, પવિત્રતા, દયા, કોમલ વાણી અને મિત્ર-દ્રોહનો ત્યાગ આ સાતેય થી લક્ષ્મી (ધન)ની વૃદ્ધિ થાય છે.

[विदूरनीति – 6.38]

આવો ભારતીય મિત્રો, આપણી આ શ્લોકો રૂપી મોતીઓની ધરોહરને આપણા જીવનની દોરીમાં પરોવી આપણા અત્યારના જીવનને અને પરલોકને ધન્ય બનાવીએ.

સાભાર અલબેલા સ્પીક્સ.

ભાગ 1 થી 12 તમે અમારા પેજ પર વાંચી શકો છો.