શાસ્ત્રોક્ત શ્લોકો ભાગ 3 : વાંચો આપણા શાસ્ત્રોના શ્લોકો અને તેનો ગુજરાતી અર્થ અને જાણો કેવું જીવન જીવવું.

0
422

બ્રહ્મની ઉપાસના કર

आकाशशरीरंब्रह्म | सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् | शान्तिसमृद्धममृतम् | इति प्राचीन योग्योपास्स्व |

તે બ્રહ્મ આકાશના જેવું નિરાકાર અને સર્વવ્યાપી છે, એક માત્ર સત્તારૂપ છે, સર્વ ઈન્દ્રીયોને વિશ્રામ આપનારું અને મનને આનંદ આપનારું છે. તે શાંતિથી સંપન્ન તથા અવિનાશી છે એમ માની હે પ્રાચીનયોગ્ય (શિષ્ય) ! તું તેની ઉપાસના કર.

[तैत्तिरीय उपनिषद् – 6.1-2]

આત્માની સંપત્તિઓ.

बाहुश्रुत्यं तपस्त्याग: श्रद्धा यज्ञक्रिया क्षमा |

भावशुद्धिर्दया सत्यं संयमश्चात्मसम्पद: ||

(મહાભારતમાં શાંતિપર્વમાં વિદુરજી યુધિષ્ઠિરને કહે છે:) ઘણા શાસ્ત્રોનું અનુશીલન, તપસ્યા, ત્યાગ, યજ્ઞકર્મ, ક્ષમા, ભાવશુદ્ધિ, દયા, સત્ય, અને સંયમ આ સર્વ આત્માની સંપત્તિ છે.

[षडज् गीता – 5 ]

ભગવાન આત્મરુપે સર્વત્ર છે.

यथा नील: स्थावरजङ्गमानामात्मस्वरूपेण निविष्ट इशेत् |

एवं परो भगवान् वासुदेव: क्षेत्रज्ञ आत्मेदमनुप्राविष्ट: ||

જેમ વાયુ સંપૂર્ણ સ્થાવર-જંગમ પ્રાણીઓમાં પ્રાણરૂપે પ્રવિષ્ટ થઇ એમને પ્રેરિત કરે છે, એ જ પ્રકારે પરમેશ્વર ભગવાન વાસુદેવ સર્વસાક્ષી આત્મસ્વરૂપે આ સંપૂર્ણ પ્રપંચ (જગત)માં ઓતપ્રોત છે.

[परमहंस गीता – 2.14]

મન દેવતાને વશ કરો

मनोवशेsन्ये ह्यभवन् स्म देवा मनश्च नान्यस्य वशं समेति |

भीष्मो हि देव: सहस: सहियान् युञ्ज्याद् वशे तं स हि देवदेव: ||

સર્વ ઇન્દ્રિયો મનને વશ છે. મન કોઈ પણ ઇન્દ્રિયોના વશમાં નથી. આ મન બળવાન થી પણ બળવાન, અત્યંત ભયંકર દેવ છે. જે આને પોતાના વશમાં કરી લે છે, એ જ દેવદેવ – ઇન્દ્રિયોનો વિજેતા છે.

[भिक्षु गीता – 48]

પોતાનામાં ભક્તિ રસ વહેવડાવો

भजन् भक्त्या विहिनो य: स चण्डालोsभिधीय ते |

चण्डालोsपि भजन् भक्त्या ब्राह्मणेभयोsधिको मम ||

જે ભક્તિહીન થઇ ભજે છે તે ચંડાળ છે અને જે જન્મજાત ચંડાળ હોઈ ને પણ ભક્તિપૂર્વક મારુ ભજન કરે છે એ, તે બ્રાહ્મણ કરતા પણ શ્રેષ્ઠ છે.

[गणेश गीता – 9.8]

મનની વૃત્તિઓનો નિરોધ કરવો

मन: प्रसाद: पुरुषस्य बन्धो मन: प्रसादो भवबन्धमुक्ति: |

मन: प्रसादाधिगमाय तस्मान्मनोनिरासं विदधीत विद्वान् ||

મનની વિષય પ્રસન્નતા પુરુષને બંધન કર્તા છે અને મનની પ્રસન્નતા એ સંસારથી મુક્તિનો હેતુ છે. માટે મનની પ્રસન્નતા પ્રાપ્ત કરવા માટે વિદ્વાને મનની વૃત્તિઓનો નિરોધ કરવો જોઈએ.

[सर्व वेदान्त सिद्धान्त सार संग्रह – 374]

ક્ષત્રિય, સાપ અને બ્રાહ્મણનું અપમાન ન કરવું

एतत्त्रयं हि पुरुषं निर्दहेदवमानितम् |

तस्मादेतत्त्रयं नित्यं नावमन्येत बुद्धिमान् ||

આ ત્રણ (ક્ષત્રિય, સાપ અને બ્રાહ્મણ) પોતાની માનહાની કરનારને (અવસર પ્રાપ્ત થતા જ) ભસ્મ કરી દે છે. માટે બુદ્ધિમાન પુરુષે એમનું કદી અપમાન ન કરવું જોઈએ.

[मनुस्मृति – 4.136]

સુરા (ડા રુ) પાન ન કરવું

पतिलोकं न सा याति ब्राह्मणी य सुरां पिबेत् |

इहैव सा शुनि गृधी सूकरी चोपजायते ||

જે બ્રાહ્મણ સ્ત્રી સૂરા (ડા રુ) પીવે છે, એ પતિલોક નથી જતી પરંતુ આ જ લોકમાં કુતરી, ગીધડી અથવા સુવરી નીયોનિમાં ઉત્પન્ન થાય છે.

[याज्ञवल्क्यस्मृति – 5.256]

બ્રહ્મ ને જાણી લો

इह चेदवेदिथ सत्यमस्ति न चेदिहावेदीन्महति विनष्टि: |

भूतेषु भूतेषु विचिन्त्य धीरा: प्रेत्यास्माल्लोकाद भृता भवन्ति ||

જો આ જન્મે બ્રહ્મ જાણી લીધો તો ઠીક છે, નહીતો ભારે નુકસાન છે. બુદ્ધિમાન મનુષ્ય આને સર્વ પ્રાણીમાં પ્રાપ્ત કરી આ લોકમાંથી નીકળી અમર થઇ જાય છે.

[कठोपनिषद – 2.5]

વધુ આવતા અંકે.

સાભાર અલબેલા સ્પીક્સ.