યજુર્વેદ : યજ્ઞની વિધિ જણાવનારો વેદ, જાણો તેના વિષે કેટલીક અજાણી વાતો.

0
240

જાણો ઋગ્વેદનું મહત્વ અને તેની સાથે જોડાયેલ રહસ્ય જે તમને ચકિત કરી દેશે. હિંદુ ધર્મનો પાયો વેદોંના જ્ઞાન ઉપર ટકેલો બતાવવામાં આવે છે. તે અલગ વાત છે કે વૈદિક યુગના હિંદુ ધર્મ અને વર્તમાનના હિંદુ ધર્મમાં ઘણું મોટું અંતર આવી ગયું છે. તે સ્વભાવિક પણ છે કેમ કે સમય સાથે દરેક વસ્તુ બદલાય છે. પરંતુ જે વસ્તુ નથી બદલાતી તે છે વેદોંનું જ્ઞાન જે સ્વયં ઈશ્વર માથી પ્રગટ થયું છે. હજુ સુધી અમે વેદ વિષે જણાવતા ઋગ્વેદ ઉપર પણ સંક્ષિપ્ત જાણકારી અમારા વાચકોને આપી છે. આ લેખમાં યજુર્વેદ વિષે જાણકારી આપી રહ્યા છીએ.

યજુર્વેદ શું છે? યજુર્વેદ ચારે વેદોંમાં ઋગ્વેદ પછી બીજો વેદ માનવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે ઋગ્વેદ અને અર્થર્વર્વેદના મંત્ર પણ યજુર્વેદમાં સામેલ મળે છે પરંતુ છતાંપણ તેને ઋગ્વેદથી અલગ ગ્રંથ માનવામાં આવે છે. આમ તો અમુક પુરાણ અને પ્રાચીન ગ્રંથોમાં પણ આપવામાં આવ્યું છે કે ત્રેતાયુગમાં માત્ર એક જ વેદ હતો યજુર્વેદ. તેના કારણે તે સમયમાં દરેક કાર્ય લેવામાં આવે પછી ભલે તે પુત્ર પ્રાપ્તિ હોય કે પછી યુદ્ધ સૌથી પહેલા યજ્ઞ અને હવન કરાવવામાં આવતા હતા.

તેની વિશેષ વાત એ છે કે અન્ય વેદોંમાં મંત્ર જે પદ્યાત્મક છે, તે યજુર્વેદના મંત્ર ગદ્યાત્મક શૈલીમાં છે. તે વેદ ખાસ કરીને યજ્ઞ કરવાની યોગ્ય પ્રક્રિયા અને તેના મહત્વ વિષે જણાવે છે. તે કારણે તેને કર્મકાંડ પ્રધાન ગ્રંથ પણ કહે છે. યજુર્વેદની બે શાખાઓ સુદ યજુર્વેદ અને વદ યજુર્વેદ મળે છે. અમુક વિદ્વાન સુદ યજુર્વેદમાં માત્ર મૂળ મંત્ર હોવાથી તેને સુદ એટલે શુદ્ધ વેદ કહે છે, તો વેદ યજુર્વેદમાં મંત્રો સાથે સાથે વિનિયોગ, મંત્ર વ્યાખ્યા વગેરે મિશ્રિત હોવાને કારણે વદ યજુર્વેદ કહે છે.

સુદ યજુર્વેદની વર્તમાન બે શાખાઓ વાજસનેયી માધ્યન્દીન સંહિતા અને કાણ્વ સંહિતા રહેલા બતાવે છે. બંનેમાં અધ્યાયોની સંખ્યા પણ ચાલીસ મળે છે. કાણ્વ સંહિતાના ચાલીસમાં અધ્યાય ઈશોપનીષદ્દના રૂપમાં પણ પ્રસિદ્ધ છે. આમ તો અમુક વિદ્વાન સુદ યજુર્વેદની કાણ્વ, માધ્યંદિન, જાબાલ, બુધેય, શાકેય, તાપનીય, કાપીસ, પૌડ્રવહા, આવર્તીક, પરમવર્તીક,પારશરીય, વૈનેય, બૌધેય અને ગાલવ તે પંદર શાખાઓ પણ જણાવે છે. અને વદ યજુર્વેદની તૈત્તિરીય, મૈત્રાયણી, કાઠક અને કઠ ક્પીષ્ઠલ તે ચાર શાખાઓ મળે છે. બંને માંથી સુદ યજુર્વેદની માધ્યન્દીન શાખાને મૂળ શાખા માનવામાં આવે છે. મહર્ષિ દયાનંદે તેનું ભાષ્ય પણ કર્યું છે.

કેમ કહે છે યજુર્વેદ? યજુંષ અને વેદ શબ્દોની સંધીથી યજુર્વેદ બન્યો છે. યજનો અભિપ્રાય થાય છે સમર્પણ, હવનનો પણ યજન એટલે કે સમર્પણની ક્રિયા કહે છે. યજુષનો અભીપ્રપ પણ યજ્ઞથી લેવામાં આવે છે. જેમ કે આ વેદનું નામ છે, તેને સાર્થક કરતા તેમાં આપણેને યજ્ઞ હવનના નિયમ અને વિધાન મળે છે. એટલું જ નહિ આર્યોના સામાજિક અને ધાર્મિક જીવન ઉપર પણ આ વેદ ઉપરથી જાણકારી મળે છે.

પૌરાણીક કથાઓમાં અશ્વમેઘ, રાજસુય, વાજપેય, અગ્નિહોત્ર વગેરે અનેક યજ્ઞ કરવા, કરાવવાની કહાનીઓ છે. આ બધા યજ્ઞોની વિધિ, તેને સંબંધિત કર્મકાંડ યજુર્વેદમાં મળે છે. આ વેદમાં 40 અધ્યાય, 1975 કંડીકાઓ (જેમાં ઘણા ભાગો અને યોગોમાં ઘણા મંત્ર આપવામાં આવ્યા છે.) અને 3988 મંત્ર મળે છે. ગાયત્રી અને મહામૃત્યુજંય મંત્ર યજુર્વેદમાં પણ મળે છે.

આ માહિતી એસ્ટ્રો યોગી અને અન્ય નેશનલ ન્યુઝ એજન્સીઓના ન્યુઝ આર્ટિકલ માંથી સંપાદન કરી લીધેલ છે.